กำแพงเพชร เป็นเมืองสำคัญเมืองหนึ่งในสมัยสุโขทัย สร้างขึ้นในราวพุทธ ศตวรรษที่ ๑๙ - ๒๐ ซึ่งเมืองกำแพงเพชร ปรากฏชื่อเป็นครั้งแรกในจารึกวัดมหาธาตุ และวัดพระศรี ในพระราชพงศาวดาร กรุงศรีอยุธยา เรียกเมืองกำแพงเพชรนี้ว่า "เมืองชากังราว" หรือ "ชาดงราวกำแพงเพชร" มีฐานะเป็น เมืองลูกหลวงและเมืองพญามหานครของสุโขทัย มาตามลำดับ

     ปัจจุบันเห็นร่องรอยกำแพงเมือง ตลอดจนโบราณวัตถุสถานที่สวยงามอยู่อย่างมากมาย ทั้งภายในเขต กำแพงเมืองโบราณและบริเวณนอกเมือง ซึ่งปัจจุบันส่วนหนึ่งของโบราณสถานตั้งอยู่ในเขตชุมชนที่ตั้งตัว

     จังหวัดกำแพงเพชร แต่เดิมนั้นโบราณสถานมีสภาพชำรุดทรุดโทรม ถูกขุดทำลายทอดทิ้งไว้ เป็นป่ารกทึบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มโบราณสถานที่อยู่นอกเขตกำแพงเมืองโบราณ การบูรณะปรับปรุงโบราณสถาน เมืองกำแพงเพชร เริ่มครั้งแรกในปี พ.ศ. ๒๔๙๘ มีพระยาอนุมานราชธนเป็นประธาน โดยมีกรมศิลปากร ทำการบูรณะโบราณสถาน ภายในเขตกำแพงเมืองมาตามลำดับ และกรมศิลปากรได้ส่งเจ้าหน้าที่ประจำ เพื่อดูแลและปฏิบัติงานบูรณะโบราณสถานในระยะเวลาต่อมา ในที่สุดโครงการอุทยาน ประวัติศาสตร์กำแพงเพชร จึงได้รับความเห็นชอบให้บรรจุอยู่ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๕ (พ.ศ. ๒๕๒๕ - ๒๕๒๙)

     ปัจจุบันกรมศิลปากรรับผิดชอบดำเนินการตามโครงการอุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร เพื่อบูรณะ และพัฒนาโบราณสถานเมืองกำแพงเพชร ในพื้นที่ ๒,๑๑๔ ไร่ มีโบราณสถานกลุ่มใหญ่ ๆ กระจายอยู่โดยทั่วไป ทั้ง ๒ ฟาก ฝั่งแม่น้ำปิง ไม่ต่ำกว่า ๘๑ แห่ง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ ๑๘ เมษายน ๒๕๓๔ เป็นที่คาดหวังว่า เมื่อการดำเนินงานบูรณะปรับปรุงโบราณสถาน เมืองกำแพงเพชรแล้วเสร็จ ก็จะกลายเป็นอุทยานประวัติศาสตร์ ที่อำนวยผลต่อการศึกษาทางประวัติศาสตร์ ศิลปและวัฒนธรรม ตลอดจนเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของชาติอีกแห่งหนึ่ง

     อย่างไรก็ดี ในเขตอุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชรในปัจจุบัน ก็เปิดบริการ สามารถเข้าชมโบราณสถาน ในบริเวณเขตอรัญญิก ซึ่งอยู่นอกเมือง ทางด้านทิศเหนือ และในพื้นที่ ที่ได้รับการปรับปรุงเสร็จเรียบร้อยแล้ว โดยเฉพาะในเขตกำแพงเมือง รวมทั้งมีพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ที่แสดงโบราณศิลปวัตถุและประวัติความเป็นมาของเมืองกำแพงเพชร อยู่ในบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์ด้วย