อุทยานประวัติศาสตร์เมืองสิงห์

ที่ลุ่มน้ำแควน้อย มีเมืองโบราณแห่งหนึ่ง เรียกกันว่า "เมืองสิงห์" ซึ่งได้ขุดค้นพบโครงกระดูก ของมนุษย์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ที่รู้จักใช้โลหะ มาทำเครื่องมือเครื่องใช้ และเครื่องประดับแล้ว และได้พบฐานโบราณสถานอิฐ ในสมัยทราวดี จนกระทั่งมีการก่อสร้างปราสาทด้วยศิลาแลง ในราวพุทธศตวรรษที่ ๑๘

เมืองสิงห์แห่งนี้คงจะเป็นเมืองที่มีชื่อกล่าวถึงในจารึก ปราสาทพระขรรค์ในประเทศกัมพูชา และอาจกล่าวได้ว่า เป็นโบราณสถานแบบเขมร ที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกสุดของประเทศไทย

ปัจจุบันเมืองสิงห์เป็นเมืองโบราณ ซึ่งตั้งอยู่ริมแม่น้ำแควน้อย ในเขต ตำบลสิงห์ อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี ประกอบไปด้วย กำแพงเมืองก่อด้วยศิลาแลง และคูน้ำหลายชั้น ล้อมรอบเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า โดยมีศาสนสถาน คือ ตัวปราสาทเมืองสิงห์ ตั้งอยู่เป็นศูนย์กลางของเมือง นอกจากนี้ภายในยังมีซากศาสนสถานอีก ๓ แห่ง เมืองในลักษณะดังกล่าว เป็นเมืองที่เนื่องในศาสนา สร้างขึ้นตามคตินิยมของพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน

เมืองสิงห์และศาสนสถาน ภายในเมืองที่เหลือให้เห็นอยู่ ส่วนใหญ่คงเป็นสิ่งก่อสร้างในสมัยเดียวกัน ที่มีอายุการก่อสร้างอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๑๘ - ๑๙ นอกจากนี้ เมืองสิงห์ยังมีความสำคัญในฐานะ ที่เป็นเมืองปากทางไปยังดินแดนประเทศพม่าตอนใต้อีกด้วย

จากคุณค่าและความสำคัญของโบราณสถานเมืองสิงห์ดังกล่าว กรมศิลปากรได้ให้ความสนใจ ดำเนินการจัดทำโครงการบูรณะและปรับปรุง นับตั้งแต่ พ.ศ.๒๕๑๗ เป็นต้นมา จากสภาพเดิม ที่เป็นป่ารกร้าง โบราณสถานชำรุด ทรุดโทรม ขาดการเหลียวแล จนกระทั่งบัดนี้ เมืองสิงห์และโบราณสถานที่เมืองสิงห์ ได้รับการบูรณะและพัฒนาให้เป็นอุทยานประวัติศาสตร์ บนพื้นที่ประมาณ ๖๔๐ ไร่ อย่างเรียบร้อยและสวยงาม

อุทยานประวัติศาสตร์เมืองสิงห์ ได้เป็นแหล่งมรดกวัฒนธรรม ที่ส่งเสริมการศึกษาหาความรู้ และบริการท่องเที่ยว ภายในบริเวณอุทยานฯ นอกเหนือจากโบราณสถานที่ได้รับการปรับปรุงเป็นอย่างดี ยังมีพิพิธภัณฑ์ที่จัดแสดงโบราณศิลปวัตถุ ที่พบในเมืองสิงห์ ที่ให้ความรู้เกี่ยวกับประวัติความเป็นมาอีกด้วย

บริเวณทั่วทั้งอุทยานได้รับการปรับปรุงภูมิทัศน์ มีถนนหนทางและสิ่งอำนวยความสะดวก ตลอดจน เรือนพักรับรองริมแม่น้ำแควน้อย ด้วยเหตุนี้อุทยานประวัติศาสตร์เมืองสิงห์ จึงเป็นแหล่งท่องเที่ยว ศึกษาด้านศิลปวัฒนธรรมที่สำคัญของประเทศอีกแห่งหนึ่ง

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชดำเนิน เปิดอุทยานประวัติศาสตร์เมืองสิงห์ อย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ ๓ เมษายน ๒๕๓๐ ซึ่งนับได้ว่า เป็นอุทยานประวัติศาสตร์ แห่งแรกที่ได้ดำเนินการแล้วเสร็จและมีพิธีเปิดอย่างเป็นทางการ