เมืองศรีสัชนาลัย เป็นเมืองที่มีความสำคัญมากเมืองหนึ่งของแคว้นสุโขทัย เมื่อแรกตั้ง มีฐานะเป็นราชธานีควบคู่มากับสุโขทัยโดยตลอด ต่อมาสมัยหลังได้ลดฐานะเป็นเมืองลูกหลวง จนถึงสมัยกรุงศรีอยุธยามีฐานะเป็นหัวเมืองชั้นโท และในที่สุดเมืองศรีสัชนาลัยก็ถูกปล่อยทิ้งร้าง ประวัติการสร้างเมืองศรีสัชนาลัย เชื่อกันว่าที่ตั้งเดิมอยู่ทางตอนใต้ของเมืองศรีสัชนาลัย ชื่อว่า เมืองชะเลียงมีอายุเก่าแก่ไม่น้อยกว่าพุทธศตวรรษที่ ๑๖ เป็นต้นมา ต่อมาในพุทธศตวรรษที่ ๑๙ ได้ย้ายมาสร้างเมืองใหม่ในบริเวณที่ปัจจุบัน

     ปัจจุบันเมืองศรีสัชนาลัยเก่า ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำยม ในเขตอำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย สภาพร่องรอยของโบราณสถานมีอยู่ให้เห็นชัดเจนเป็นจำนวนมาก กำแพงเมืองเห็นเป็นเมือง ๓ ชั้น ล้อมรอบโดยชั้นในสุด ก่อด้วยศิลาแลงชั้นกลางและชั้นนอกก่อด้วยกำแพงดิน โบราณสถานกระจัดกระจายอยู่ทั้งในเมืองและนอกเมือง แต่เดิมนั้น ทั้งเมืองเป็นป่ารกร้าง โบราณสถานถูกขุดทำลายเสียหายเป็นอันมาก เพื่ออนุรักษ์โบราณสถาน อันเป็นมรดกวัฒนธรรมของชาติไว้ กรมศิลปากรได้เข้ามาดูแลรักษาและบูรณะโบราณสถาน นับตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๙๖ เป็นต้นมา ในที่สุดการบูรณะและปรับปรุงโบราณสถานในเขตเมืองศรีสัชนาลัย ได้รับความสนใจ และให้ความสำคัญ ให้บรรจุอยู่ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๕ (พ.ศ. ๒๕๒๕ - ๒๕๒๙) เพื่อดำเนินการในรูปของโครงการอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย นับแต่นั้นเป็นต้นมา

     การดำเนินการของโครงการอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ปัจจุบันได้บรรลุเป้าหมายเป็นอันมาก โบราณสถานตลอดจนภูมิทัศน์ภายในเขตกำแพงเมืองศรีสัชนาลัย ปรับปรุงเสร็จเรียบร้อยไปแล้วถึงร้อยละ ๘๐ และเริ่มที่จะดำเนินการในเขตนอกเมืองหรืออรัญญิกไปได้กว่าร้อยละ ๓๐ ซึ่งเป็นที่คาดหวังว่า เมืองศรีสัชนาลัยในอดีต จะได้รับการฟื้นฟูให้ประจักษ์ถึงความเจริญรุ่งเรืองอีกครั้ง ขณะนี้อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย เป็นเมืองท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่มีโบราณสถานและ ธรรมชาติที่สวยงามผสมผสานอย่างกลมกลืนกัน เป็นที่รู้จักกันเป็นอย่างดีทั่วไป สามารถเปิดบริการ ให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวเข้าชม ทั้งนี้กรมศิลปากรได้จัดทำสิ่งอำนวยความสะดวก ศูนย์บริการนักท่องเที่ยว ตลอดจนแหล่งส่งเสริมการศึกษาหาความรู้ในเขตอุทยานไว้อย่างเรียบร้อยแล้ว

     ด้วยคุณค่า ทางศิลปะและประวัติศาสตร์ของสมบัติวัฒนธรรมต่าง ๆ ณ อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ทำให้อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ได้รับการขึ้นเป็นทะเบียนอยู่ในบัญชีมรดกโลก ในฐานะ เมืองบริวารของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๓ และสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณา โปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๓๓